Historia polskiej komunikacji - Autosan H9

Król PKS - tak można określić ten najdłużej budowany w Polsce autobus międzymiastowy. Oczywiście wielu mieszkańców mniejszych polskich miast doskonale wie, że nie tylko PKS operował takimi wozami, ponieważ do seryjnej produkcji weszła także wersja miejska.

Autobusy Autosan H9 w różnych odmianach były budowane w latach 1973-2004 w sanockiej fabryce Autosan (pierwotnie Sanocka Fabryka Autobusów). Następcę Sana H100 poprzedziły dwa prototypy: Sanos A9 oraz Sanok 09. Pierwszy z nich powstał we współpracy z jugosławiańskim "Karoserija - 11 Oktomvri" ze Skopje. Wyprodukowano wówczas 15 sztuk w wersjach miejskich i pozamiejskich, wyposażając je w silnik z andrychowskiego zakładu WSW Andoria. Stało się to w roku 1967. Sanok 09 był niezależnym projektem sanockiej fabryki, wyposażonym w silniki SW400 brytyjskiego Leylanda. W jego konstrukcji wykorzystano sporo elementów ze Stara A-200. W sumie powstały cztery tego typu pojazdy, i to ostatecznie one stały się protoplastą późniejszych "hadziewiątek".

Pierwszy Autosan H9 zaprezentowany został w roku 1970. Pojazd ten zapewniał aż 48 miejsc dla pasażerów (10 stojących), a do jego napędu wykorzystano silnik 6C107, produkowany a Andrychowie. W okresie 1970-1973 wyprodukowano w sumie 85 międzymiastowych autobusów w seriach testowych, które przekazano do obsługi regularnych linii PKS. Dopiero w roku 1973 zdecydowano o seryjnej produkcji typu H9.

W latach 1974-1980 produkowano następujące typy Autosana H9:

• Autosan H9-01 – wersja międzymiastowa, silnik S359
• Autosan H9-02 – wersja turystyczna, silnik S359
• Autosan H9-03 – wersja międzymiastowa, silnik 6C107
• Autosan H9-04 – wersja turystyczna, silnik 6C107
• Autosan H9-07 – wersja turystyczna, silnik 6C107
• Autosan H9-09 – wersja eksportowa tropik, silnik 6C107
• Autosan H9-12 – wersja turystyczna, silnik S359
• Autosan H9-15 – wersja turystyczna wyposażona w mikrofon, głośniki oraz radio, silnik 6C107
• Autosan H9-17 – prototyp o długości 10 metrów, silnik 6C107

W roku 1975 rozpoczęta została seryjna produkcja miejskich autobusów Autosan H9, serii 33 (silnik S359) i 35 (silnik 6C107). Pojazdy te wyposażone były w wiele rozwiązań zaczerpniętych z Jelcza PR100 oraz Fiata 125p. Autosan H9-33 wycofany został z produkcji już w roku 1980, natomiast jego kolega wyjeżdżał z fabryki aż do 1997 roku, plus dodatkowo w jednej serii z roku 2000. W sumie wyprodukowano ponad 8,5 tysiąca miejskich Autosanów H9.

W tak zwanym międzyczasie, w roku 1980, do produkcji weszła kolejna grupa Autosanów H9. Były to modele H9-20 i H9-21, większe nieco od poprzedników wersje: międzymiastowa i turystyczna. Ostateczny koniec modelu H9 nastąpił w roku 2004, kiedy to Autosan zaprzestał produkcji autobusów z tej rodziny. Od roku 2003 zakład wdrożył program modernizacji starych pojazdów, z których oryginalnie pozostały jedynie silniki i skrzynie biegów.

Poza seryjnymi pojazdami, z sanockiej fabryki wyjechało wiele wozów specjalnych, których przeznaczenie może dziś mocno bawić. Oto one:

• Autosan H9-12.05 – wersja sanitarna, produkowana w 1979 roku z przeznaczeniem na rynek libijski
• Autosan H9-15.05 – przeznaczony do obwoźnej sprzedaży artykułów spożywczych, skonstruowany w 1977 roku
• Autosan H9-20S – obwoźna sprzedaż artykułów
• Autosan H9-20.33 – autobus-sklep, wprowadzony do produkcji w 1990 roku
• Autosan H9 "Laboratorium" – ruchome laboratorium z 1978 roku, wyposażone w sprzęt potrzebny do badania skażenia środowiska
• Autosan H9-20 – wersja dla kinematografii
• Autosan H9-28 RTG – wersja wyposażona w aparat rentgenowski
• Autosan H9-20.16 – wersja dla poczty
• Autosan H9-32 – wersja wyposażona w urządzenia do poboru krwi, powstała w 1999 roku dla Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Kielcach
• Autosan H9-21.41S Kleks – produkowany w latach 1999–2002 autobus szkolny wyposażony w przednie dwuskrzydłowe drzwi sterowane pneumatycznie, 42 twarde fotele z tworzyw sztucznych, jaskrawy pomarańczowy kolor oraz odpowiednie oznakowanie
• Autosan H10K – autobus konferencyjny, zbudowany w 1978 roku.

W sumie wyprodukowano kilkanaście tysięcy autobusów serii H9 w różnych odmianach. Ich niewątpliwą zaletą była prosta i mało awaryjna konstrukcja, bardzo odporne podwozie (szczególnie ważne przy stanie polskich dróg), jednak potężną wadą pojazdów było podatne na korozję nadwozie.

Opracowano na podstawie: autosan.cba.pl (dziękuję autorom strony za świetną robotę!)

Autosan H9-21 razy dwa (źródło: pl.wikipedia.org)

Autosan H9-35 w Sokółce (źródło: pl.wikipedia.org)